Ontario ştatının mənzil bazarı bu günlərdə mürəkkəb bir təzadla qarşı-qarşıyadır. "Azerbaijan Post" bildirir ki, bir tərəfdən bəzi əsas bölgələrdə əmlakın alış qiyməti nisbi bir sabitliyə və zahiri sakitliyə nail olub, digər tərəfdən isə ev sahibi olmaq arzusu orta təbəqə və xüsusən də gənclər üçün hər zamankından daha əlçatmaz görünür. 

"Ontario Daşınmaz Əmlak Assosiasiyası"nın (OREA) bu ay dərc olunan yeni və əhatəli hesabatı açıq şəkildə təsdiqləyir ki, yeni ipoteka (mortgage) kreditlərinin alınması və ya mövcud olanların müddətinin uzadılması ilə bağlı ağır xərclər hazırda "ilk dəfə ev alanlar" üçün əmlak bazarına daxil olmaqda ən böyük və keçilməz maneəyə çevrilib. Bu hesabat göstərir ki, hətta əmlakın fundamental qiymətindəki qəfil sıçrayışların dayanmasına baxmayaraq, bankların sərt "stres-test" standartları və yüksək faiz dərəcələri alıcıların alıcılıq qabiliyyətini tamamilə boğub.

Bu hesabatın statistik məlumatlarına görə, mənzil xərclərinin qarşılanmasındakı bu böhranın əsas mərkəzi ştatın böyük və sıx məskunlaşmış meqapolisləri — yəni Toronto, Ottava və Hamilton şəhərləridir. Bu şəhərlərdə qəribə bir hadisə baş verir. Hazırda ev alarkən pandemiya dövründə olduğu kimi böyük rəqabət və qiymətdən yuxarı təkliflər olmasa da, yüksək ipoteka faizləri səbəbindən alıcıların aylıq ödənişləri hələ də çox yüksəkdir. Buna görə də, evin son qiyməti bir çox hallarda əvvəlki bahaçılıq dövründən ciddi şəkildə fərqlənmir.
Daha sadə ifadə etsək, bazardakı cüzi qiymət azalmaları bank faizləri və maliyyələşmə xərcləri tərəfindən tamamilə udulub. Bu vəziyyət, əvvəlki əmlak satışından əldə edilən ilkin kapitalı olmayan ilk dəfə ev alanları bazardan sıxışdıraraq onları kirayə bazarına yönəldib.

Bu böhranın miqyası artıq sadəcə iqtisadi bir çətinlik çərçivəsindən çıxaraq dərin bir sosial narahatlığa çevrilib. Bütün Ontario miqyasında aparılan son rəy sorğularının təhlili göstərir ki, "mənzil və onunla bağlı xərclər" hələ də rəqibsiz olaraq bu ştatda yaşayan ailələrin bir nömrəli və əsas narahatlığı hesab olunur. Faiz dərəcələrinin dalğalanmasından irəli gələn psixoloji təzyiqlər və 5 illik kredit müqavilələrinin müddəti uzadılarkən aylıq ödənişləri ödəyə bilməmək qorxusu hazırkı bir çox ev sahiblərinin də ruh yüksəkliyinə mənfi təsir göstərib. OREA ekspertləri xəbərdarlıq edirlər ki, bu vəziyyətin davam etməsi mənzil bazarındakı yerdəyişmə zəncirini kilidləyir. Səbəb isə odur ki, kirayənişinlər ev ala bilmir, kiçik ev sahibləri isə öz əmlaklarını daha böyüyü ilə əvəz etmək imkanına malik deyillər.

Ontario Daşınmaz Əmlak Assosiasiyası hesabatının son hissəsində əyalət və federal hökumətləri təcili və struktur addımlar atmağa çağırıb. Bu qurum vurğulayır ki, problemin həlli mənzil alışı ilə bağlı vergi siyasətinə yenidən baxılmasını, ilk dəfə ev alanlar üçün güzəştli faizlərlə xüsusi dəstək proqramlarının təqdim edilməsini və tələb-təklif balansını qorumaq üçün kütləvi mənzil tikintisinin sürətləndirilməsini tələb edir. Vətəndaşların gəlirləri ilə ipoteka kreditlərinin real xərcləri arasında tarazlıq bərpa olunmayana qədər, bazardakı qiymət sabitliyi yalnız formal statistik göstərici olaraq qalacaq və Ontariodakı mənzil böhranı daha uzunmüddətli mərhələyə keçəcək.

Fakhriddin Khudaykulov
( LJI Reporter)