Bağşimal parkında yerləşən, 500 ildən çox tarixi olan və bir əsr əvvəl dağıdılan mədəniyyət abidəsinin bərpası haqqında geniş hesabat
Bu günlərdə Təbrizin mərkəzi küçələrindən məşhur “Bağşimal” parkına tərəf baxanda, yaşıl ağacların arasından ucalan möhtəşəm bir bina insanın gözünü oxşayır. Bu bina, Təbrizin zəngin tarixinin qızıl səhifələrindən biri olan tarixi “Küləfərəngi” imarətidir. Təxminən bir əsr əvvəl, Pəhləvi dövrünün şəhərsalma layihələri bəhanəsi ilə yerlə-yeksan edilən bu tarixi simvol, iki illik gərgin və fasiləsiz işdən sonra yenidən bərpa olundu və şəhər sakinlərinin, eləcə də yerli və xarici turistlərin istifadəsinə verildi. Bu bərpa sadəcə bir binanın ucaldılması deyil, həm də Təbrizin uzun illər boyu basdırılmış mədəni irsinin yenidən oyanışı deməkdir.
Təbrizin Küləfərəngi imarətinin kökləri tarixin çox dərin və zəngin qatlarına gedib çıxır. Bu binanın ilkin tikintisi 400 ildən çox əvvəl, Azərbaycan tarixində silinməz izlər qoymuş Yaqub Ağqoyunlunun hakimiyyəti dövründə baş tutub. Sonrakı dövrlərdə, xüsusilə Səfəvilər və Qacarlar zamanında bura yeni saraylar, fəvvarələr və xiyabanlar əlavə edilərək böyük bir hökumət kompleksinə çevrilmişdi. Bu imarət uzun illər boyu “Şazda bağı” adlanan Bağşimal kompleksində Təbrizin vizual gözəlliyinin, memarlıq qüdrətinin və tarixi kimliyinin əsas rəmzi rolunu oynayıb. Səyyahların və tarixçilərin qeydlərində bu bağın və imarətin gözəlliyi hər zaman heyranlıqla təsvir olunub.
Lakin 1920-ci illərin əvvəllərində (hicri-şəmsi 1300-cü illərin əvvəli) Rza şah Pəhləvinin əmri ilə şəhəri müasirləşdirmək və yeni şəhərsalma layihələri həyata keçirmək bəhanəsilə bu möhtəşəm bina və digər bir neçə əvəzsiz tarixi abidə tamamilə dağıdıldı. Tarixçilər və mədəniyyətşünaslar bu hadisəni sadəcə bir tikinti söküntüsü deyil, Azərbaycanın zəngin mədəniyyətinə, milli kimliyinə və qədim tarixinə qarşı yönəlmiş böyük bir hörmətsizlik və yaddaşsilmə siyasəti kimi qiymətləndirirlər. O vaxtdan bəri, tədqiqatçılardan başqa demək olar ki, yeni nəsildən heç kim bu binanın adını eşitməmişdi və vaxtilə şahların, səfirlərin qəbul edildiyi Bağşimal ərazisi sadəcə sıradan bir torpaq talası və unudulmuş məkan olaraq qalmışdı.
Təbriz Bələdiyyəsi xalqın keçmişinə sahib çıxmaq və bu tarixi kimliyi şəhərə geri qaytarmaq üçün genişmiqyaslı bərpa işlərinə başladı. Məqsəd, tarixin tozlu səhifələrində və köhnə arxivlərdə qalan bir şah əsəri yenidən canlandırmaq, şəhərin tarixi yaddaşını bərpa etmək idi. Bu çətin prosesdə mühəndislər və tarixçilər gecə-gündüz çalışaraq qədim sənədləri, nadir xəritələri və Pəhləvi dövründən əvvəl çəkilmiş köhnə fotoları incələdilər.Layihə tamamilə qədim memarlıq prinsiplərinə sadiq qalaraq həyata keçirildi. Ən qürurverici və diqqətçəkən məqamlardan biri odur ki, binanın layihə rəhbəri və baş memarı yerli xanımlardan biri – Şəbnəm Namdar olub. O, böyük bir zəriflik, milli ruh və yüksək ustalıqla binanın hər bir sütununa, ənənəvi rəngli şüşələrinə, şəbəkə pəncərələrinə və daxili naxışlarına yenidən can verib. Son iki ildə ölkədə yaşanan ağır iqtisadi çətinliklərə və resurs qıtlığına baxmayaraq, tikinti işləri bir an belə dayanmadı. Fədakar ustaların və memarların səyi nəticəsində Təbriz təkcə keçmişini xatırlamadı, həm də dünya səviyyəli yeni bir turizm və mədəniyyət mərkəzi qazandı.
İmarətin rəsmi açılış mərasimi Təbriz xalqının böyük sevinci, milli qürur hissi və görünməmiş izdihamı ilə müşayiət olundu. Bağşimala tərəf gedən bütün mərkəzi küçələr maşınlarla və piyadalarla dolu idi, nəhəng parkda oturmağa bir qarış belə boş yer tapılmırdı. Təbrizli ailələr çəmənliklərdə əyləşir, uşaqlar qaçışır, gənclər və yaşlılar isə açılış münasibətilə hazırlanan milli musiqi proqramlarını, xalq rəqslərini izləmək üçün böyük maraq göstərirdilər. Bu coşqulu mənzərə bir daha sübut etdi ki, Küləfərəngi imarəti sadəcə kərpicdən və daşdan tikilmiş bir bina deyil; o, Təbriz xalqının ruhunun, köklərinə olan bağlılığının və gələcəyə olan ümidinin simvoludur. Bu açılış şəhər sakinlərinə böyük bir ruh yüksəkliyi və mənəvi hədiyyə oldu.
Təbrizin bələdiyyə sədri Yaqub Huşyar açılış mərasimindəki emosional və geniş çıxışında şəhərin qədim tarixi əhəmiyyətindən və strateji rolundan bəhs etdi. O bildirdi ki, Təbriz öz parlaq tarixi, dünyaca məşhur UNESCO irsi olan qapalı bazarı, şairlərin uyuduğu Məqbərətüş-şüərası, qədim İpək Yolu üzərindəki tarixi mövqeyi və unikal mədəni potensialı ilə hər zaman Şərqin döyünən ürəyi və xüsusi bir şəhər olub. Lakin bələdiyyə sədri vurğuladı ki, bu şəhərin ən böyük, ən qiymətli sərvəti onun qeyrətli və fədakar insanlarıdır. Şəhərə əsl can verən, onu ayaqda saxlayan bu fəal, gümrah və mədəniyyətsevər xalqdır.
O, Küləfərəngi imarətinin bərpasını şəhərin əlindən alınmış tarixi kimliyini və hüquqlarını qaytarmaq yolunda atılmış ilk və ən böyük addımlardan biri adlandırdı. Bu işdə əməyi keçən bütün gənc mühəndislərə, fəhlələrə və memarlara xüsusi təşəkkürünü bildirdi. Bələdiyyə sədri həmçinin bu torpağın qorunması, Vətənin müstəqilliyi, azadlığı və torpaq bütövlüyü uğrunda canından keçən şəhidlərin müqəddəs xatirəsini də dərin ehtiramla yad edərək, bu cür bərpa işlərinin şəhidlərin ruhuna da bir hörmət əlaməti olduğunu qeyd etdi.
Küləfərəngi imarəti bundan sonra təkcə uzaqdan tamaşa ediləcək cansız bir muzey və ya memarlıq abidəsi olmayacaq. Bağşimal parkının gözəl və təmiz təbiəti daxilində yerləşən bu möhtəşəm kompleks, Təbrizin gələcək
mədəniyyət, incəsənət və turizm strategiyasının əsas mərkəzlərindən birinə çevriləcək. Alınan qərarlara görə, burada mütəmadi olaraq beynəlxalq və yerli mədəni tədbirlər, bədii sərgilər, ədəbi gecələr və xüsusilə gənc nəslin öz soy-kökü, qədim tarixi və milli kimliyi ilə
yaxından tanış olması üçün elmi-tarixi görüşlər, seminarlar keçiriləcək. Bina, keçmişlə gələcək arasında canlı bir körpü rolu oynayacaq.
Küləfərəngi bu gün yüz illik ayrılıqdan sonra yenidən uca və əzəmətli şəkildə ayaqdadır. O, bu gün Təbriz səmasından boylanaraq hər kəsə, bütün dünyaya xatırladır ki, bir şəhərin tarixi binalarını dağıtmaq, onun kimliyini müvəqqəti olaraq yaddaşlardan silmək və məhv etmək olar, lakin bir xalqın daxilindəki azadlıq və tarix sevgisini, onun əsl kimliyini heç bir qüvvə ömürlük məhv edə bilməz. O kimlik heç vaxt ölmür və zamanı gələndə mütləq öz küllərindən daha parlaq, daha əzəmətli və daha məğrur şəkildə yenidən doğulur.
Azerbaijan Post
