ISSN 2819-4047 - ISSN 2819-4055

Bu müsahibə Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0) şərtləri ilə nəşr olunub.
Müəllifin adı və mənbə göstərildiyi təqdirdə, istənilən mühitdə sərbəst istifadə, yayım və surət çıxarmaq icazəlidir.

Lisenziya linki:
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

DOI 10.64259/IranTurkAshikSanati

İranda türklərin folkloru, aşıq sənəti və şifahi xalq ədəbiyyatı türk mədəni irsinin mühüm tərkib hissəsidir. Son illərdə bu sahədə aparılan elmi araşdırmalar, xüsusilə sahə tədqiqatlarına əsaslanan nəşrlər, İranda türk folklorunun sənədləşdirilməsi və öyrənilməsi istiqamətində mühüm töhfələr vermişdir.

Bu istiqamətdə tədqiqatlar aparan türkoloq, Ankara Sosial Elmlər Universitetinin dosenti, Dr. Faruk Günün “İran’da Türk Âşıklık Geleneği (Hemedan Bölgesi)” və “Sözden Yazıya İran Türklerinden Âşık Hüdayar ve Cönkleri” adlı kitabları Həmədan bölgəsinin aşıq mühiti, Aşıq Hüdayarın irsi və İranda türk folklorunun yazıya alınması baxımından diqqət çəkən elmi əsərlərdir.

“Azerbaijan Post”-un əməkdaşı Dr. Faruk Günlə söhbətində onun elmi fəaliyyəti, sahə araşdırmaları, adı çəkilən kitablarının hazırlanma prosesi, əsas elmi nəticələri və İranda türk folklorunun gələcək tədqiqi ilə bağlı məsələlər haqqında danışıb. Müsahibəni təqdim edirik:

Oxucularımıza əvvəlcə öz elmi fəaliyyətiniz və araşdırmalarınız haqqında qısa məlumat verərdinizmi?

 İndiyədək İran türklərinin tarixi, folkloru və aşıq sənəti ilə bağlı neçə kitab və elmi araşdırmanız nəşr olunub? 

Bu əsərlərin əsas mövzuları hansılardır?

-Akademik fəaliyyətimi əsasən İran türklərinin xalq mədəniyyəti, xalq inancları, şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələri və aşıqlıq ənənəsi istiqamətində aparıram. Magistratura və doktorantura təhsilimdən etibarən bu sahəyə yönəlmişəm və təxminən on beş ildir ki, sahə tədqiqatlarına əsaslanan elmi araşdırmalar həyata keçirirəm. Xüsusilə Həmədan, Mərkəzi, Qəzvin və Zəncan bölgələri başda olmaqla, İranın müxtəlif türk yaşayış məntəqələrində uzunmüddətli sahə tədqiqatları apararaq şifahi xalq mədəniyyəti nümunələrini yerində toplamağa, sənədləşdirməyə və elmi dövriyyəyə qazandırmağa çalışmışam.
Bu günədək İran türklərinin folkloru ilə bağlı nəşr olunmuş iki kitabım vardır. Onlardan birincisi “Sözdən Yazıya: İran Türklərindən Aşıq Hüdayar və Cönkləri” adlı əsərdir. Bu kitab İran türkləri arasında yaşamış görkəmli xalq şairlərindən biri olan Aşıq Hüdayarın həyatını, yaradıcılığını və günümüzədək gəlib çatmış cönklərini elm aləminə təqdim etməyi qarşıya məqsəd qoyur. İkinci kitabım isə “İranda Türk Aşıqlıq Ənənəsi (Həmədan Bölgəsi)” adlanır. Bu əsər Həmədan bölgəsindəki aşıqlıq ənənəsini onun tarixi inkişafı, ifa mühiti, aşıq repertuarı, musiqi mədəniyyəti və sosial-mədəni dəyişiklik prosesi kontekstində araşdıran genişmiqyaslı sahə tədqiqatına əsaslanır.
Bununla yanaşı, İran türklərinin xalq mədəniyyəti, adət-ənənələri, xalq inancları, xalq hekayələri, atalar sözləri, aşıq ədəbiyyatı və qeyri-maddi mədəni irsi ilə bağlı milli və beynəlxalq elmi jurnallarda dərc olunmuş çoxsaylı elmi məqalələrim, həmçinin müxtəlif elmi konfrans və simpoziumlarda təqdim etdiyim məruzələrim mövcuddur. Araşdırmalarımın əsas məqsədi İran türklərinin zəngin mədəni irsini elmi metodlarla sənədləşdirmək, 
sistemli şəkildə qeydiyyata almaq və onun türk mədəniyyəti tarixində tutduğu yeri üzə çıxarmaqdır. Xüsusilə sahə tədqiqatlarına əsaslanan orijinal məlumatların elmi ictimaiyyətə təqdim edilməsini, bu sahədə mövcud olan informasiya boşluğunun aradan qaldırılmasını və gələcək tədqiqatlar üçün etibarlı elmi mənbənin formalaşdırılmasını olduqca mühüm hesab edirəm.

-Araşdırmalarınızın mühüm hissəsi uzunmüddətli sahə tədqiqatlarına əsaslanır. Həmədan və İranın müxtəlif türk bölgələrində apardığınız ekspedisiyalar zamanı hansı metodlardan istifadə etmisiniz?
Bu səfərlər zamanı əldə etdiyiniz müşahidələr və şəxsi təəssüratlarınız nələr olub?

-Sahə tədqiqatlarımın əsasını iştirakçı müşahidə, dərinləşdirilmiş müsahibə, şifahi tarix metodu, eləcə də səs və video qeydləri təşkil edir. 
Tədqiqatlar zamanı mümkün qədər yerli əhalinin gündəlik həyatına inteqrasiya olunmağa, mənbə şəxslərlə uzunmüddətli münasibətlər qurmağa və mədəni elementləri onların təbii mühiti və konteksti daxilində müşahidə etməyə xüsusi diqqət yetirmişəm. Aşıq məclislərində, toy mərasimlərində, dini ayinlərdə və müxtəlif ictimai tədbirlərdə iştirak edərək həm ifa mühitini, həm də həmin mühitlərin cəmiyyət həyatındakı funksiyalarını yerində araşdırmaq imkanı əldə etmişəm.
Sahə tədqiqatlarım mənə göstərdi ki, yazılı mənbələrin əks etdirə bilmədiyi bir çox mədəni incəlik yalnız insanların həyatına birbaşa toxunulduqda üzə çıxır. Xalq hekayəsinin söylənilmə tərzi, bir aşığın dinləyicisi ilə qurduğu ünsiyyət və ya hər hansı xalq inancının gündəlik 
həyatdakı təzahürü yalnız sahə araşdırmaları zamanı tam şəkildə dərk edilə bilir. Bu proses eyni zamanda mədəni irsin nə dərəcədə həssas və kövrək olduğunu da nümayiş etdirdi. Müsahibə apardığım yaşlı mənbə şəxslərinin əksəriyyəti bu gün artıq həyatda deyil. Buna görə də vaxtında həyata keçirilmiş folklor toplama və sənədləşdirmə işlərinin nə qədər mühüm əhəmiyyət daşıdığı hər ötən gün daha aydın şəkildə öz təsdiqini tapır.

-Tədqiqat apardığınız bölgələrdə qədim türk mədəniyyətinin, folklorunun və etnoqrafik xüsusiyyətlərinin bu günə qədər yaşadığını hansı nümunələrdə müşahidə etmisiniz? 

Bu bölgələrdə qədim türk izləri nə dərəcədə qorunub saxlanılıb?

-İran türkləri arasında qədim türk mədəniyyətinə məxsus çoxsaylı ünsürlər müxtəlif formalarda bu gün də yaşamaqda davam edir. Xalq inancları, keçid dövrü mərasim və ayinləri, nəzər inancı, müxtəlif qoruyucu ritual və mərasimlər, xalq təbabəti təcrübələri, aşıqlıq ənənəsi, dastan söyləmə sənəti və ənənəvi xalq oyunları bu ünsürlərin başlıca nümunələridir.Şübhəsiz ki, bu ünsürlər əsrlər boyu müxtəlif mədəni təsirlər nəticəsində müəyyən dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Lakin bu dəyişiklik mədəni davamlılığı aradan qaldırmamışdır. Qədim türk mədəniyyətinə aid bir çox ünsür İslam dövrünün dəyərləri və regional mədəni elementlərlə qovuşaraq günümüzədək gəlib çatmışdır. Məhz buna görə də İran türklərinin folkloru türk mədəniyyəti tarixindəki 
davamlılıq prosesini izləmək və araşdırmaq baxımından son dərəcə mühüm elmi tədqiqat sahəsidir.

-Sizi İran türklərinin folkloru və aşıq sənəti üzərində uzun illər araşdırmalar aparmağa sövq edən əsas səbəblər nə olub? 
Bu mövzunun elmi əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?

-İran türkləri Türk dünyasının ən mühüm mədəniyyət ocaqlarından birini təşkil etmələrinə baxmayaraq, uzun illər ərzində Türkiyədə kifayət qədər araşdırılmamış elmi sahə kimi qalmışdır. Məhz bu amil məni xüsusilə sahə tədqiqatlarına yönəltdi. Şifahi xalq mədəniyyətinə aid bir çox nümunənin sürətlə yoxa çıxdığını görmək məndə bu zəngin irsin qeydə alınmasının və sənədləşdirilməsinin elmi baxımdan mühüm bir məsuliyyət olduğu qənaətini formalaşdırdı.Bu gün İran türklərinin folkloru ilə bağlı aparılacaq hər bir yeni tədqiqat yalnız regional mədəniyyətin öyrənilməsinə deyil, bütövlükdə Türk dünyasının ortaq mədəni tarixinin daha dərindən anlaşılmasına da mühüm töhfə verir. Çünki İran coğrafiyası tarix boyu müxtəlif türk boylarının qovuşduğu, qarşılıqlı mədəni əlaqələrin və təsirlərin intensiv şəkildə yaşandığı ən mühüm mərkəzlərdən biri olmuşdur.

-“İran’da Türk Âşıklık Geleneği (Hemedan Bölgesi)” kitabınızın hazırlanması prosesi necə keçib? 
Bu əsərin elmi yeniliyi nədən ibarətdir və oxucular bu kitabda hansı yeni məlumatlarla tanış olacaqlar?

-Bu kitabım uzun illəri əhatə edən magistratura və doktorantura araşdırmalarımın, eləcə də Həmədan bölgəsində və onun ətraf ərazilərində bir il yaşayaraq apardığım sahə tədqiqatları və yerində müşahidələrin nəticəsi olaraq hazırlanmışdır. Tədqiqatın ilk mərhələsi Həmədan bölgəsində aşıqlıq ənənəsinin ümumi mənzərəsini müəyyənləşdirməyə yönəlmiş ilkin araşdırmalarla başlamışdır. Daha sonra müxtəlif dövrlərdə Həmədan şəhər mərkəzi ilə yanaşı Bahar, Kəbudrəhəng, Rəzan, Fəminin, Əsədabad və ətraf yaşayış məntəqələrində geniş sahə tədqiqatları aparmışam. Bu müddət ərzində aşıqlarla, saz ifaçıları ilə, dastan söyləyiciləri ilə, toy sahibləri ilə, dinləyicilərlə və bu ənənəni yaxından tanıyan mənbə şəxslərlə çoxsaylı görüşlər keçirmişəm. İmkan daxilində aşıqların təbii ifa mühitlərini müşahidə etməyə, söylənilən dastanları və oxunan şeirləri səs və video qeydləri vasitəsilə sənədləşdirməyə xüsusi səy göstərmişəm.
Kitabın hazırlanması prosesində qarşılaşdığım ən böyük çətinliklərdən biri pərakəndə vəziyyətdə olan şifahi və yazılı mənbələri bir araya gətirmək olmuşdur. Həmədan bölgəsinin aşıqlıq ənənəsi haqqında bundan əvvəl aparılmış 
tədqiqatlar olduqca məhdud idi. Aşıqların böyük əksəriyyəti haqqında sistemli bioqrafik məlumatlar mövcud deyildi; onların repertuarı, ustaları, yetişmə prosesi və ifa mühitləri elmi şəkildə qeydə alınmamışdı. Buna görə də tədqiqat zamanı əldə olunan hər bir məlumat müxtəlif mənbə şəxslərdən dəqiqləşdirilmiş, söylənən rəvayətlər və məlumatlar qarşılaşdırılmış, mümkün olduğu qədər tarixi sənədlərlə təsdiqlənmişdir.
Əsərdə Həmədan bölgəsinin aşıqlıq ənənəsi yalnız şeir və dastan mətnləri əsasında araşdırılmamışdır. Aşıqların yetişmə prosesi, ustad–şəyird münasibətləri, istifadə etdikləri musiqi alətləri, musiqi məclisləri, toy və şənliklərdəki ifaları, dinləyicilərlə qurduqları 
münasibətlər, dastan repertuarları, iqtisadi vəziyyətləri və cəmiyyət daxilində tutduqları mövqe geniş və ətraflı şəkildə təhlil edilmişdir. Bununla yanaşı, müasirləşmə, şəhərləşmə, kütləvi informasiya vasitələri, elektron musiqi və dəyişən əyləncə mədəniyyətinin aşıqlıq ənənəsinə göstərdiyi təsirlər də qiymətləndirilmişdir. Beləliklə, aşıqlıq ənənəsi keçmişdə donmuş və dəyişməz qalmış bir mədəni irs nümunəsi kimi deyil, ictimai dəyişikliklərə uyğunlaşmağa çalışan canlı və dinamik bir mədəni sistem kimi təqdim edilmişdir.
Kitabın elm aləminə qazandırdığı mühüm yeniliklərdən biri Həmədan bölgəsindəki türk aşıqlıq ənənəsini müstəqil və bütöv bir mədəni mühit kimi ortaya qoymasıdır. Əvvəllər adı məlum olmayan və ya haqqında çox məhdud məlumat mövcud olan çoxsaylı aşıqlar bu 
araşdırma vasitəsilə elmi ədəbiyyata daxil edilmişdir. Onların bioqrafiyaları, repertuarları, ifa xüsusiyyətləri və ənənəyə məxsus yerli terminologiya sistemli şəkildə qeydə alınmışdır. Eyni zamanda Həmədan aşıqlıq mühitinin Azərbaycan, Anadolu və digər türk aşıqlıq ənənələri ilə oxşar və fərqli cəhətləri müqayisəli şəkildə təhlil edilmişdir.
Oxucular bu kitabda Həmədan aşıqlarının həyat hekayələri, ifa etdikləri xalq dastanları, toy məclislərinin quruluşu, aşıqların musiqi anlayışı və bu ənənənin bu gün qarşılaşdığı problemlərlə bağlı çoxsaylı yeni elmi 
məlumatlarla tanış olacaqlar. Kitabda təqdim olunan materialların mühüm hissəsi birbaşa sahə tədqiqatları zamanı toplanmış orijinal mənbələrə əsaslanır. Bu baxımdan əsər yalnız Həmədan bölgəsinin aşıqlıq ənənəsini tanıtmaqla kifayətlənmir, həm də İran türklərinin şifahi mədəniyyətini, ictimai quruluşunu və mədəni dəyişiklik proseslərini anlamağa mühüm töhfə verən etibarlı elmi mənbə xarakteri daşıyır.

-Həmədan bölgəsində apardığınız tədqiqatlar zamanı sizi ən çox təəccübləndirən folklor nümunələri, aşıq mühiti və ya şifahi ənənələr hansılar olub?
-Məni ən çox təsirləndirən məqamlardan biri xalq dastanlarının və xalq hekayələrinin bu gün də canlı şəkildə söylənilməyə davam etməsi oldu. Bəzi aşıqların saatlarla davam edən dastan və hekayələri yaddaşlarından heç bir çatışmazlıq olmadan, tam və ardıcıl şəkildə ifa etmələri 
həqiqətən heyranedici idi.
Digər mühüm müşahidələrimdən biri isə şifahi xalq mədəniyyətinin son dərəcə güclü yaddaşa malik olması idi. Yaşlı mənbə şəxslərinin bir çoxu uşaqlıq illərində öyrəndikləri dastanları, bayatıları, atalar sözlərini və xalq inanclarını böyük dəqiqlik və zəngin təfərrüatlarla nəql edə bilirdilər. Bu fakt şifahi mədəniyyətin yazılı mənbələrdən asılı olmadan nəsildən-nəslə necə qorunub saxlanıldığını və yaşadıldığını açıq şəkildə nümayiş etdirir.

-“Sözden Yazıya İran Türklerinden Âşık Hüdayar ve Cönkleri” kitabınız Aşıq Hüdayarın irsinin öyrənilməsi baxımından mühüm mənbə hesab olunur. Bu kitabın hazırlanması zamanı hansı yeni sənədlər və ya cönklər üzə çıxarıldı? 
Aşıq Hüdayarın şəxsiyyəti və yaradıcılığı ilə bağlı hansı maraqlı faktları aşkar etdiniz?

-Bu kitabım şifahi mədəniyyətlə yazılı mədəniyyət arasındakı əlaqəni konkret sənədlər əsasında araşdıran elmi tədqiqat kimi ərsəyə gəlmişdir. Kitabın əsasını Aşıq Hüdayara məxsus cönklər və həmin cönklərdə yer alan şeirlər təşkil edir.
Tədqiqatın hazırlanması prosesində ilk növbədə cönklərin fiziki xüsusiyyətləri, yazı üslubu, səhifə tərtibatı və məzmunu ətraflı şəkildə araşdırılmışdır. Mətnlər oxunaraq latın qrafikasına köçürülmüş, şeirlər və digər qeydlər mövzu, janr və forma baxımından sistemli şəkildə təsnif edilmişdir.
Kitabda ilk dəfə elmi ictimaiyyətə təqdim olunan sənədlər Aşıq Hüdayarın sənət dünyasının indiyədək məlum olmayan cəhətlərini üzə çıxarır. Cönklər göstərir ki, Aşıq Hüdayar təkcə öz şeirlərini yazıya alan bir aşıq deyil, eyni zamanda poeziyası vasitəsilə xalq mədəniyyətinin müxtəlif ünsürlərini gələcək nəsillərə çatdıran mühüm mədəniyyət daşıyıcısı olmuşdur. Bu baxımdan Aşıq Hüdayar yalnız şifahi ənənənin ifaçısı deyil, həm də bu ənənəni yazı vasitəsilə qoruyub saxlayan, toplayan və arxivləşdirən bir tədqiqatçı və arxivçi missiyasını yerinə yetirmişdir.
Araşdırma zamanı Aşıq Hüdayarın həyatı, ailəsi, yaşadığı mədəni mühit, ustadları, poetik dünyagörüşü və ifa etdiyi xalq hekayələri haqqında yeni elmi məlumatlar əldə edilmişdir. Cönklərdə yer alan qeydlər sayəsində onun hansı aşıqların əsərlərini bildiyi, hansı dastan və rəvayət mühitlərindən bəhrələndiyi, eləcə də İran türklərinin ortaq şifahi mədəniyyət repertuarı daxilində tutduğu yer daha aydın şəkildə müəyyən edilmişdir. Onun şeirlərində məhəbbət, ayrılıq, qürbət, din, əxlaq və ictimai həyat kimi mövzuların üstünlük təşkil etdiyi, dilinin isə xalq danışıq üslubuna, yerli leksikaya və şifahi ifadə xüsusiyyətlərinə əsaslandığı müəyyən olunmuşdur.
Kitabın mühüm cəhətlərindən biri də İran türkləri arasında cönk hazırlamaq və onları qoruyub saxlamaq ənənəsinin yaxın dövrlərə qədər davam etdiyini göstərməsidir. Cönklər yalnız ədəbi mətnlərin yazıldığı dəftərlər deyil. Onlar bir aşığın yaddaşını, repertuarını, mənsub olduğu mədəni mühiti və bağlı olduğu şifahi ənənəni əks etdirən şəxsi arxivlərdir. Bu səbəbdən Aşıq Hüdayarın cönkləri təkcə onun fərdi yaradıcılığını öyrənmək baxımından deyil, həm də İran türklərində şifahi və yazılı mədəniyyət arasında mövcud olan keçid formalarını 
araşdırmaq üçün olduqca mühüm elmi material təqdim edir.
Oxucular bu kitabda indiyədək nəşr olunmamış şeirlərlə, yerli dil xüsusiyyətləri ilə və aşıqların yazılı mədəniyyətlə qurduğu əlaqəyə dair yeni elmi faktlarla tanış olacaqlar. Əsərin əsas məqsədi yalnız Aşıq Hüdayarın zəngin irsini tanıtmaqdan ibarət deyil. Eyni zamanda, şəxsi kolleksiyalarda qorunub saxlanılan cönklərin, əlyazma dəftərlərinin və yazılı mətnlərin elmi metodlarla araşdırılmasının İran türklərinin mədəniyyət tarixinin öyrənilməsinə nə dərəcədə mühüm töhfə verə biləcəyini göstərməkdir.

-Bu gün İran türklərinin folklor irsinin toplanması, sənədləşdirilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması sahəsində əsas problemlər hansılardır? Sizcə, bu sahədə hansı işlər prioritet olmalıdır?

-Ən böyük problemlərdən biri şifahi xalq mədəniyyətinin daşıyıcılarının sayının sürətlə azalmasıdır. Ənənəvi bilik və mədəni irsin böyük hissəsi yaşlı nəslin yaddaşında qorunub saxlanılır. Bu nəslin tədricən itirilməsi ilə birlikdə olduqca qiymətli mədəni biliklərin də birdəfəlik yox olmaq təhlükəsi yaranır.Bu səbəbdən ilk növbədə sistemli və ardıcıl sahə tədqiqatlarının miqyası genişləndirilməli, səs və video arxivləri yaradılmalı, əldə edilən materiallar rəqəmsal platformalarda etibarlı şəkildə mühafizə olunmalı və beynəlxalq elmi ictimaiyyətin istifadəsinə açıq olmalıdır. Eyni zamanda, Türkiyə, Azərbaycan və İran universitetləri arasında birgə elmi-tədqiqat layihələrinin hazırlanması və həyata keçirilməsi bu sahənin inkişafı baxımından olduqca mühüm əhəmiyyət daşıyır.

-Şahsevən türkləri ilə bağlı araşdırmalarınız zamanı hansı maraqlı tarixi, etnoqrafik və folklor faktları ilə rastlaşmısınız? 
Onların türk mədəniyyətindəki yeri barədə nə deyə bilərsiniz?

-Şahsevənlər tarix boyu köçəri və yarımköçəri həyat tərzini uzun müddət qoruyub saxlamış mühüm türk topluluqlarından biridir. Maldarlığa əsaslanan təsərrüfat sistemi, ənənəvi çadır mədəniyyəti, xalq tətbiqi sənətkarlığı və zəngin şifahi mədəni irsi bu toplumun mədəni kimliyini formalaşdıran əsas ünsürlər sırasında yer alır.Xüsusilə toy adət-ənənələri, xalq musiqisi, toxuculuq mədəniyyəti və ictimai təşkilatlanma formaları qədim türk həyat tərzinin izlərini bu günədək yaşatmaqdadır. Məhz bu xüsusiyyətlərinə görə Şahsevənlər türk mədəniyyəti tarixinin canlı yaddaşını yaşadan mühüm topluluqlardan biri kimi qiymətləndirilə bilər.

-İranda türklər arasında bu gün də yaşadılan ənənəvi oyunlar, mərasimlər və xalq adətləri haqqında nə deyə bilərsiniz? 

Bunların qədim türk mədəniyyəti ilə əlaqəsi necə izah olunur?

-Novruz bayramı mərasimləri, toy adət-ənənələri, saya gəzmələri, xalq oyunları, uşaq oyunları, müxtəlif mövsümi mərasim və ayinlər, eləcə də nəzərlə bağlı inanclar və qoruyucu tətbiqlər bu gün də öz canlılığını qoruyub saxlayır.
Bu ənənə və mərasimlərin mühüm bir hissəsi qədim türk inanc sistemi ilə bağlı simvolik elementləri özündə ehtiva edir. Zaman keçdikcə onlar İslam mədəniyyəti ilə qaynayıb-qarışmış olsalar da, əsas
 funksiyalarını və mahiyyətini böyük ölçüdə qoruyub saxladıqları müşahidə olunur. Məhz buna görə də İran türklərinin ənənəvi mədəniyyəti türk mədəniyyəti tarixindəki davamlılıq və varislik prosesini araşdırmaq baxımından son dərəcə qiymətli və əhəmiyyətli bir elmi tədqiqat sahəsi hesab olunur.

-Araşdırmalarınıza əsasən, İran ərazisində türk tarixinin başlanğıcını hansı dövrlərə qədər izləmək mümkündür? 

Arxeoloji, tarixi və etnoqrafik materiallar bu barədə hansı nəticələri ortaya qoyur?
-İranda türk varlığı yalnız Səlcuqlular dövrü ilə başlamır. Arxeoloji və tarixi mənbələr göstərir ki, İran coğrafiyasında hələ daha qədim dövrlərdən etibarən müxtəlif türk topluluqları yaşamışdır. Bununla belə, türk əhalisinin siyasi və mədəni baxımdan daha qabarıq şəkildə ön plana çıxması xüsusilə oğuz köçləri və Səlcuq dövlətinin yaranması ilə sürətlənmişdir.
Bu gün İranın bir çox bölgəsində müşahidə olunan dil xüsusiyyətləri, yer adları, xalq mədəniyyəti elementləri və etnoqrafik materiallar bu tarixi davamlılığı aydın şəkildə təsdiqləyir. Buna görə də İran türk tarixinin və mədəniyyətinin formalaşması və inkişafı baxımından ən mühüm 
coğrafiyalardan biri kimi qiymətləndirilməlidir.

-Türkiyə, Azərbaycan və İran türkləri arasında folklor, aşıq sənəti və ümumi mədəni irsin birgə araşdırılması istiqamətində hansı elmi əməkdaşlıqların qurulmasını vacib hesab edirsiniz?

-Ortaq mədəni irsin sağlam elmi əsaslarla ortaya qoyulması üçün ölkə sərhədlərini aşan elmi əməkdaşlıqlara böyük ehtiyac vardır. Universitetlər arasında birgə sahə tədqiqatları həyata keçirilməli, tədqiqatçılar qarşılıqlı şəkildə öz arxiv materiallarını bölüşməli və ortaq elmi nəşr layihələri hazırlanmalıdır.Bununla yanaşı, rəqəmsal xalq mədəniyyəti arxivlərinin yaradılması, birgə dissertasiya və elmi tədqiqat layihələrinin dəstəklənməsi, eləcə də gənc tədqiqatçıların sahə araşdırmalarına istiqamətləndirilməsi olduqca mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu yolla Türk dünyasının ortaq mədəni irsi daha geniş, sistemli və bütöv elmi yanaşma əsasında araşdırılıb qiymətləndirilə biləcəkdir.

-Hazırda üzərində çalışdığınız yeni elmi layihələr və gələcəkdə nəşr etməyi planlaşdırdığınız kitablar haqqında oxucularımıza nə deyə bilərsiniz?

-Hazırda İran türklərinin xalq inancları, şifahi xalq mədəniyyəti və maddi mədəniyyət elementləri ilə bağlı müxtəlif elmi layihələr üzərində çalışıram. Xüsusilə xalq inancları, atalar sözləri, ənənəvi mərasim və ayinlər, eləcə də aşıqlıq ənənəsinin müasir dövrdə keçirdiyi dəyişiklik və transformasiya proseslərini araşdırıram. Bununla yanaşı, İran türklərinə məxsus yeni cönklərin və əlyazma əsərlərin elm aləminə qazandırılması istiqamətində tədqiqatlarımı davam etdirirəm.Yaxın gələcəkdə İran türklərinin xalq inanclarını müxtəlif
 aspektlərdən araşdıran yeni kitablar nəşr etdirməyi planlaşdırıram. Eyni zamanda, uzun illər davam edən sahə tədqiqatlarım zamanı topladığım zəngin materialları yeni nəşrlər vasitəsilə tədqiqatçıların istifadəsinə təqdim etməyi qarşıma məqsəd qoymuşam. Mənim qənaətimə görə, İran türklərinin mədəni irsi ilə bağlı aparılacaq hər bir yeni elmi araşdırma həm türk folklorşünaslığının inkişafına, həm də Türk dünyasının ortaq mədəniyyət tarixinin daha dolğun şəkildə öyrənilməsinə mühüm töhfələr verəcəkdir”.

“Azerbaijan Post”