Macarıstanın Buqaç şəhərində avqustun 14–16-da “Kurultaj – Magyar Törzsi Gyűlés”, yəni “Macar Tayfa Qurultayı” keçirilib. 2026-cı il tədbiri həm Macarıstanın ən böyük ənənəvi-mədəni tədbirlərindən biri, həm də təşkilatçıların ifadəsi ilə hun və türk şüuruna malik xalqların böyük beynəlxalq görüşü kimi təqdim olunub. Türk Dövlətləri Təşkilatı da tədbiri özünün 2026-cı il təqvimində 10-cu Böyük Hun-Türk Qurultayı kimi göstərib.
Buqaçda keçirilən üçgünlük tədbir qədim macar, hun, avar və digər türk-bozqır xalqlarının mədəni irsinin nümayiş etdirilməsi, tarixi ənənələrin yaşadılması və müxtəlif xalqlar arasında mədəni əlaqələrin gücləndirilməsi məqsədi daşıyıb. Təşkilatçıların məlumatına görə, builki Qurultayda 25-dən çox qohum xalqın nümayəndələri iştirak edib, 50-dən çox proqram keçirilib,100-dən artıq ənənə qoruyucusu qrup Buqaça gəlib.
Qurultayın ən diqqətçəkən tərəflərindən biri qədim köçəri həyat tərzinin canlı şəkildə nümayiş etdirilməsi olub. Tədbirin proqramına atçılıq və atlı oxatma nümayişləri, oxatma yarışları, tarixi döyüş səhnələri, piyada və zirehli döyüşçülərin çıxışları, musiqi və rəqs proqramları, sənətkarlıq yarmarkaları və elmi-populyar mühazirələr daxil edilib.
Macarıstanın turizm və tədbir resurslarında verilən məlumata görə, Qurultayda yüzlərlə atlı və minlərlə piyada ənənə qoruyucusu iştirak edib. Onların bir hissəsi hun, avar və qədim macar geyimləri və zirehləri ilə çıxış edib.
Proqramın əsas hissələrindən biri “köçəri yürüş” və böyük hərbi nümayiş olub. Burada atlı və piyada dəstələri, döyüşçülər, müxtəlif tarixi geyimlər və silahlar vasitəsilə qədim bozqır həyatının ayrı-ayrı elementləri canlandırılıb. Tarixi uzaq məsafədən oxatma üzrə Macarıstan çempionatının da Qurultay çərçivəsində keçirilməsi tədbirin idman və hərbi-tarixi istiqamətini daha da önə çıxarıb.
Qurultayın builki proqramında Mərkəzi Asiya və türk dünyasının müxtəlif xalqlarına məxsus mədəniyyətlərin təqdimatı da yer alıb. Avqustun 15-də “Şərq bazarı” adlandırılan ərazidə özbək, türkmən, azərbaycanlı və uyğur sənətkarlıq sərgiləri və satış məkanları açılıb. Eyni zamanda qazax, qırğız və monqol mədəniyyətlərini təqdim edən yurdlar fəaliyyət göstərib.
Qurultayın əvvəlki illərdəki rəsmi məlumatlarında da Azərbaycan ayrıca iştirakçı xalqlardan biri kimi göstərilib. Məsələn, 2024-cü il Qurultayında Azərbaycan, qazax, qırğız, özbək, türk, türkmən, uyğur və digər xalqların nümayəndələrinin iştirakı qeyd olunmuşdu.
“Kurultaj” sözü qədim türk və digər altay dillərində “tayfaların toplantısı”, “qəbilə yığıncağı” mənasını verir. Macarıstanın Qurultay təşkilatçıları bildirirlər ki, bu anlayış qədim bozqır köçəri xalqlarının ictimai-siyasi həyatında mühüm yer tutub. Belə toplantılarda tayfa rəhbərlərinin bir araya gəldiyi, mühüm məsələləri müzakirə etdiyi və hərbi qərarlar qəbul etdiyi qeyd olunur.
Bu baxımdan müasir Qurultajın məqsədi tarixi siyasi qurultayı eynilə bərpa etməkdən daha çox, həmin anlayışı mədəni irsin simvolu kimi yaşatmaqdır.
Təşkilatçıların təqdimatında Qurultaj qədim macar və digər köçəri mədəniyyətlərin dirçəldilməsi, əcdadların xatirəsinin yaşadılması və hun-türk dünyası ilə əlaqələrin möhkəmləndirilməsi tədbiri kimi xarakterizə edilir.
Müasir Qurultayın tarixində Qazaxıstan xüsusi yer tutur. Macarıstanın rəsmi Qurultaj resursunda bildirilir ki, ideya macar antropoloqu və tədqiqatçısı Zsolt Andraş Bironun Qazaxıstanda apardığı araşdırmalarla əlaqəlidir.
Biro 2006-cı ildə Qazaxıstanda tədqiqat apararaq Y-xromosomları üzrə DNT nümunələri toplayıb. Araşdırma macarlarla Qazaxıstanda yaşayan Madjar tayfası arasında mümkün əlaqələrin öyrənilməsinə yönəlib. Qurultayın rəsmi tarixçəsinə görə, bu araşdırmalar macar alimlərinin və qazax Madjar icmasının qarşılıqlı əlaqələrini gücləndirib.
Nəticədə 2007-ci ildə Qazaxıstanda ilk macar–Madjar Qurultayı keçirilib. Tədbir Qazaxıstanın Torqay bölgəsində, Sarıkopa gölü yaxınlığındakı geniş çöl ərazisində təşkil olunub. Macarıstanda keçirilən Qurultayın tarixi də məhz bu hadisə ilə əlaqələndirilir.
Beləliklə, 2007-ci ildə Qazaxıstanda keçirilən ilk macar–Madjar Qurultayı müasir hərəkatın başlanğıc nöqtələrindən biri, 2008-ci ildən etibarən isə onun Macarıstandakı versiyası formalaşmağa başlayıb.
Qurultajı sırf folklor festivalı kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Tədbirin proqramında əyləncə ilə yanaşı, arxeoloji, antropoloji və tarixi mövzular da xüsusi yer tutur.
Buqaçda böyük yurd düşərgəsi yaradılır, burada qədim köçəri həyat tərzinin ayrı-ayrı elementləri nümayiş etdirilir. Arxeoloji və antropoloji sərgilərdə hun, avar və macar tarixinin müxtəlif mərhələləri təqdim olunur. Təşkilatçıların məlumatına görə, “Əcdadların Yurdu” adlı sərgi Qurultayın əsas elmi-mədəni bölmələrindən biridir.
2026-cı il proqramında da elmi təqdimatlara geniş yer ayrılıb. Mühazirələr arasında Türk xaqanlığının Özbəkistandakı arxeoloji irsi, erkən avar dövrünün dəfn adətləri, hunların Azərbaycan ərazisindəki arxeoloji irsi, qədim türk əlaqələri, şamanizm və köçəri xalqların mədəniyyəti kimi mövzular yer alıb.
Proqramda “Hunların Azərbaycan arxeoloji irsində izi” mövzusunda təqdimatın olması da diqqət çəkir. Bu, Azərbaycanın tarixinin və arxeoloji irsinin Qurultayın elmi proqramında ayrıca mövzu kimi təqdim edildiyini göstərir.
“Azerbaijan Post”
